Ukrayna’daki Zaporijya Santral Patlarsa Ne Olur?

 Ukrayna’daki Zaporijya Santral Patlarsa Ne Olur?
Okunuyor Ukrayna’daki Zaporijya Santral Patlarsa Ne Olur?

3 Mart’ı 4 Mart’a bağlayan gece Rusya’ya ilişkin birlikler, Ukrayna birlikleri ile Zaporijya Nükleer Santrali etrafında şiddetli bir çatışmaya girdi. Dünya, çatışmayı büyük bir tasayla takip ederken gelen bir haberse bir anda felaketin eşiğine geldiğimizi gösterdi. Tadilatta olan ve etkin olarak çalışmayan, lakin içinde nükleer yakıt bulunduran reaktörde yangın çıktığı açıklandı.

İlgili İçerikler:

Neyse ki kelam konusu yangın, büyük bir faciaya dönüşmeden Ukrayna’nın itfaiye takımları tarafından muvaffakiyetle söndürüldü. Rusya ise bu sırada Ukrayna’nın taleplerine karşın bölgeyi ateş altına almayı sürdürdü. Yangın sönmüş olsa da Ukrayna, nükleer santrali Rusya’ya karşı koruyamadı ve Rusya, santral bölgesinin denetimini ele aldı. Pekala, nükleer santralin infilak etmesi üzere bir facia bu gece yaşansaydı yahut gelecekte yaşayacak olsaydık, bizi neler bekliyordu?

“Çernobil’den 10 kat daha büyük olacak”

Bu sorunun karşılığı hakkındaki en net karşılık, Ukrayna Dışişleri Bakanı Dmytro Kuleba tarafından yangın haberi geldiğinde verildi. Kuleba, Rusya’ya ateşkes davetinde bulunurken itfaiye gruplarının bölgeye müdahale etmesine müsaade verilmesi gerektiğini bildirdi. Açıklamanın devamındaysa şu sözleri kullandı:

“Patlarsa Çernobil’den 10 kat daha büyük olacak!”

Pekala bu ne demek?

Milletlerarası Nükleer Olay Ölçeği, daha evvel gerçekleşen iki büyük nükleer felaket Çernobil ve Fukuşima I Nükleer Santrali kazalarını en yüksek derece olan 7 ile ölçeklendirmişti. Bu ölçek, bir nükleer facia sonrasında büyük nükleer kirlenmeler, çok sayıda sıhhat ile etraf sorunları ve fabrika sızıntısının gözlemlendiğini belirtiyor.

Şu anda Çernobil faciasıyla karşılaştırılan ve daha yıkıcı olabileceği söylenen muhtemel bir facianın boyutunu anlamak için, evvel Çernobil’in tesirlerini hatırlayalım. 1986 yılında gerçekleşen Çernobil Faciası sonucunda etraf ülkelere radyoaktif parçacıklar yayılmıştı. Çernobil’in Avrupa üzerindeki tesirlerini gösteren harita ve çizelgeler, radyoaktif serpintinin Avrupa’daki pek çok ülkeyi direkt etkilediğini göstermişti.

Felaket, ülkemizi de direkt etkiledi. Türk Tabipler Birliği’nin “Çernobil Nükleer Kazası Sonrası Türkiye’de Kanser” raporu, bilhassa Karadeniz bölgesindeki kanser olayları ile Çernobil ortasındaki bağlantıyı kamuoyuna sunmuştu. Öte yandan reaktör faciasından en çok etkilenen ülkeler elbette Ukrayna ve Belarus idi.

Memleketler arası Atom Gücü Kurumu tarafından hazırlanan bir rapora nazaran 2008 yılına kadar kazadan yüksek dozda radyasyona maruz kalan 4.000 şahıstan 64’ü hayatını kaybetti. Öte yandan müdahalede çalışan çalışanlar, kurtarılmış şahıslar ve tahliye edilenlerin toplam 3.940’ı, 50’si kazadan kısa mühlet olmak üzere radyasyona bağlı nedenlerle hayatını kaybetti. Ayrıyeten yapılan varsayımlar, Avrupa’da da binlerce kişinin facianın tesirleriyle kanser olduğunu gösteriyor.

Faciaya 600 binden fazla personel müdahalede bulundu, facia sonrasında iddiası olarak 18 milyar ruble masraf yapıldı ve facia, binlerce kişinin hayatını kaybetmesine, on binlerce bireyinse radyasyondan etkilenmesine neden oldu. Bu felakette Çernobil’deki 4 nükleer reaktörden yalnızca 1’i patlamıştı.

Avrupa’nın en büyük nükleer santrali olan Zaporijya da mümkün bir patlama sonucunda Çernobil ile benzeri ölçekte tesir yaratabilir. Bu tesirin bir reaktörün patlaması sonucunda kâğıt üzerinde Çernobil ile çabucak hemen birebir olabileceği düşünülebilirken, birden fazla reaktörün patlamasının bu etkiyi kat kat artırabilir.

Ama Çernobil Faciasından sonra insanlığın aldığı en büyük derslerden biri, nükleer reaktörleri muhafaza altına almak oldu. Çernobil Nükleer santralinde bulunan ve biri patlayan 4 adet RBMK (Yüksek Güçlü Kanal-Tipi Reaktör) tipi reaktör, büsbütün muhafazalı bir yapı içinde bulunmuyordu. PWR (Basınçlı Su Reaktörü) tipi reaktörün kullanıldığı Zaporijya da dahil olmak üzere günümüzdeki tüm nükleer santrallerde reaktör, yüksek muhafazalı yapılar içinde bulunuyor. Ortadaki muhafaza farkı, reaktörün patlaması durumunda etrafa daha az radyoaktif parçacık salınacağı manasına geliyor. Ayrıyeten bahsettiğimiz ve günümüzde çoğunlukla tüm reaktörlerde kullanılan PWR tipi reaktör, RBMK tipi reaktöre nazaran daha inançlı bir çalışma prensibine sahip durumda.

Dün gece uzmanların korktuğu asıl şeyse farklı bir durumdu:

Fukushima Nükleer Santrali, Japonya

Ama mümkün bir patlama durumunda etraf felaketlerinin, can kayıplarının ve uzun vadeli radyasyon tesirlerinin yaşanmayacağının garantisi yok. Öte yandan dün gece gerçekleşen hücumlar üzere olaylar, nükleer santral için bir diğer tehlikeyi beraberinde getiriyor: Nükleer erime.

Son olay üzerinden durum hakkında açıklama paylaşan Nükleer Siyaset Programı’nın eş yöneticisi James Acton, ataklarda kaygıların asıl nedenini paylaştı. Acton, Ukraynalı yetkililer tarafından paylaşılan bilgilere nazaran 6 reaktörden üçünün şebekeye bağlı olduğunu, öbür üçününse çevrimdışı olduğunu belirtti. Lakin içinde nükleer yakıt olan tüm reaktörlerin, yani bu durumda 6 reaktörün de faal soğutma sistemine gereksinim duyduğunu söyledi.

Japonya’daki Fukushima kenti, zelzele, tsunami ve nükleer felaketten sonra

Dün gece gerçekleşen hücum üzere durumlarda operasyonel durumda olan üç reaktör kapalı duruma getiriliyor. Üç reaktörün kapanması, santraldeki 6 reaktörün de artık soğutma için dışa bağımlı olması manasına geliyor. Hasebiyle akın nedeniyle kapatılan ve dışa bağımlı hale gelen reaktörler, bu esnada dış kaynaklı soğutma sistemlerinin ziyan görmesi durumunda büyük tehlike saçıyor: 2011’de Japonya’nın Fukushima Nükleer Santrali’nde bu olayı görmüştük.

Santraldeki yangın, santralin şebekeyle olan temasını büsbütün koparabilir, böylece santrale elektrik verilmemesine neden olabilirdi. Ayrıyeten bu durumda etkin hale getirilecek acil durum jeneratörleri de yeniden yangının büyümesi halinde devre dışı kalabilirdi. Soğuyamayan nükleer yakıtsa bu nedenle nükleer erimeye neden olabilirdi. Nükleer erimenin gerçekleştiği Fukushima Nükleer Santrali’nin de nükleer olay ölçeğinin en yüksek düzey, Çernobil ile tıpkı düzey olduğunu hatırlatalım. Fukushima’daki erime sonrasında bölgedeki radyasyon düzeyinde artış gözlemlenmişti.

Bu Yazı İçin Ne Düşünüyorsun?

Yorum Yap
Giriş Yap
Yazı Ekle